Boek - Ik heet Karmozijn

Orhan Pamuk, Arbeiderspers Amsterdam 2001, isbn 90 295 3660 8
Gelezen: 24.12.2006

---

Een groep miniaturisten werkt in de zestiende eeuw in het geheim aan een bijzondere opdracht voor de Sultan. De opdracht staat haaks op de Oosterse opvattingen over "verluchting" van boeken. Een van de "verluchters" wordt er van verdacht een verrader te zijn omdat deze de extreme opvattingen van Noesret van Erzoeroem aanhangt. In een notedop is dit het vetrekpunt voor een intrigerende en spannende vertelling. Pamuk schetst aan de hand van dit gegeven de verschillen in opvattingen, levensbeschouwing en traditie tussen Oost en West die ook nu nog actueel lijken te zijn. Het verhaal speelt in Istanbul, de plek bij uitstek waar deze tegenstellingen ook in het dagelijks leven tot botsingen leiden.
In de leesclub, waar we dit boek bespraken, hebben we ons afgevraagd waarom deze roman, die op zichzelf enorm boeiend en ook knap geconstrueerd is, toch zo moeilijk door te komen is. Een van de factoren die daar zeker in meespeelt is het feit dat de karakters over het algemeen weinig psychologische diepte meekrijgen. De karakters zijn relatief inwisselbaar en daardoor is het moeilijk om je met de figuren te vereenzelvigen. De vertelling van Pamuk lijkt meer filosofisch dan psychologisch. Tegelijkertijd kun je je afvragen of zo'n gebrek aan psychologische diepgang niet onderdeel uitmaakt van de opzet van Pamuk. Immers "Stijl, dat Europese verzinsel" bestond nog niet in de tijd waarin het verhaal zich afspeelt.
De botsing tussen Oost en West die wordt geschilderd is tegelijk een demonstratie van vervlechting van culturen. En daar hoort natuurlijk bij dat er extreem behoudende figuren optreden (Noesret van Erzoeroem) maar ook figuren die als behoorlijk extreme nieuwlichters kunnen worden gezien (de verhalenverteller die verkleed als vrouw in het koffiehuis verhalen vertelt bij verboden illustraties).
Eigenlijk hadden we een beetje moeite ons te verplaatsen in het perspectief van de vertelling. Hoe langer we over het boek spraken, hoe duidelijker het werd dat je als relatief onbevangen Westerse lezer het boek pas echt gaat begrijpen als je je er heel erg voor openstelt dat het perspectief van Pamuk zowel Oosters als Westers is. Dat je met andere woorden meer dan oppervlakkig moeite moet doen om de Oosterse cultuur te begrijpen.
Meer informatie:Trouw Boekrecensies
Umut Magazine: Ik heet Karmozijn