donderdag 22 januari 2009

Beminde - Toni Morrison

285 pagina's | Uitgeverij Prometheus | december 2003
ISBN-13: 9789046140345

Een vreemde, intrigerende roman. Het verhaal speelt rond 1874, met flashbacks naar gebeurtenissen tussen 1840 en 1864. Deze zijn zo kunstig in het verhaal verweven, dat men zich de overgangen van de ene naar de andere tijd nauwelijks realiseert. Het perspectief verandert: steeds andere personen treden op de voorgrond. Het is een boek dat, ook al door zijn sterke poetische inslag, of in een adem uitgelezen wordt, of terzijde gelegd. Door een dochter de keel af te snijden shockeert de ontsnapte slavin Sethe een slavenjager zodat hij haar en de andere kinderen vrij laat. Sethe weet echter pas echt de vrijheid te verkrijgen als haar dode dochter, die als spook terugkeert, definitief wordt verdreven doordat Sethe zich op de toekomst gaat richten in plaats van op het gewelddadige, verdrietige verleden. De schrijfster, zelf Black-American, wekt niet alleen de problematiek, de gedachtewereld en de moed van de Amerikaanse negerbevolking uit de 19e eeuw tot leven, maar ook de kleine, pijnlijke vernederingen en de kleine vreugden uit het dagelijkse leven. De schrijfster kreeg de Nobelprijs voor literatuur 1993. Pocketeditie; kleine letter, krappe marge. In 1998 verfilmd met Oprah WInfrey in de hoofdrol.

(Biblion recensie, Redactie)

Labels: ,

woensdag 3 december 2008

Boek - Een Akkefietje

Mark Haddon | Amsterdam: Contact (2006), vertaling: Harry Pallemans , 384 pgs., isbn 9025426670

Gelezen 14.10.2008


George Hall is net met pensioen als hij in een pashokje een rode vlek op zijn been ontdekt. Deze aandoening vormt al snel een onrustbarende obsessie die George langzaam gek dreigt te maken. Ondertussen desintegreert ook zijn directe omgeving. Zijn vrouw Jean gaat vreemd, zijn dochter Katie wil trouwen met de verkeerde man en zijn zoon wordt door zijn vriend verlaten. In de aanloop naar het huwelijk van Katie ontstaat een chaotische situatie die nog eens versterkt wordt door het steeds vreemdere gedrag van George.
Na The Curious Incident With the Dog in the Night-Time, Haddon's fabuleuze debuut, is een Akkefietje een veel minder indrukwekkend verhaal. De frisse en onbevangen stijl van Haddon legt het in Een Akkefietje af tegen een overmaat van voorspelbaarheid. Het verhaal is geconstrueerd als een slaande deuren komedie en als je je daaraan eenmaal gaat storen - waarom zegt George nooit echt wat er aan de hand is - gaat de lol er een beetje van af. Hoewel je de climax al van mijlenver aan ziet komen, hoop je dat het verhaal ooit nog eens een verrassende wending gaat nemen. Ondanks dat het boek heerlijk wegleest blijft toch het gevoel dat Een Akkefietje een Niemandalletje is. Dat is jammer na zo'n veelbelovend debuut.

Labels: ,

dinsdag 21 oktober 2008

Boek - Nachttrein naar Lissabon

Pascal Mercier | Amsterdam : Wereldbibliotheek (2006), vertaling: Gerda Meijerink, 414 pgs., isbn 9028421017

Gelezen 15.6.2008


Mooie vertelling vol existientiële levensvragen, maar soms wel erg veel puzzels die blijken te kloppen. Wel een stuk verteerbaarder dan Perlmanns zwijgen.

Labels: ,

zondag 15 juni 2008

Boek - Extreem luid en ongelooflijk dichtbij

Jonathan Safran Foer | Amsterdam : Anthos (2005), vertaling: Gerda Baardman en Tjadine Stheeman, 346 pgs., isbn 9789041412522

Gelezen 1.6.2008


Prachtig boek rond een jongetje dat de nasleep beleeft van 9.11.

Labels: ,

donderdag 15 mei 2008

Boek - De erfenis van het verlies

Kiran Desai | Amsterdam : Bezige Bij (2006), 430 pgs., isbn 9789023425779

Gelezen 30.3.2008


Veel bejubeld, maar waarom eigenlijk. Desai schetst het verhaal van ontheemde mensen. De een in India de ander in Amerika. Biju, is zijn geluk in Amerika gaan beproeven, en zwerft als illegale, onderbetaalde immigrant van baantje naar baantje. Sai, de kleindochter van rechter Jemu komt na het verongelukken van haar ouders in Rusland in de Darjeelingstreek terecht. Desai schetst het verhaal van generaties Indiërs die door het lot terecht zijn gekomen op plekken waar ze zich niet thuisvoelen en van hele volksstammen die elkaars ruimte betwisten. Zo creëert zij in het decor van een klassieke familiesaga een beeld van de huidige mulitculturele samenleving en haar desastreuze gevolgen. Ze leunt daarbij sterk op actuele thema's en verpakt die handig in een romantische sfeer. Maar echte diepgang zit er niet in. De stijl is precies, maar in mijn ogen nogal bedacht. Een knap geschreven boek dat je gemakkelijk vergeet.

Labels: ,

vrijdag 1 februari 2008

Boek - In ongenade

J.M. Coetzee | Amsterdam : Cossee(2006), 252 pgs., vertaling Joop van Helmond en Frans van der Wiel, isbn 905936046X

Gelezen 8.1.2008


Wetenschapper David Lurie, gescheiden met een leeropdracht die hem niet aanstaat, denkt de oplossing gevonden te hebben in een escort service. Maar als zijn escort niet meer dan zakelijk met hem wil omgaan, klampt hij zich vast aan een studente, Melanie Isaacs. Maar dat heeft nogal desastreuze gevolgen voor zijn carrière èn zijn privéleven. Om zich te hervinden en te werken aan een lang uitgesteld project, trekt hij zich terug op de boerderij van zijn dochter Lucy. Daar escaleert zijn leven nog verder. In een onontkoombare spiraal van gebeurtenissen glijdt Lurie steeds verder weg van wat ooit zijn verheven idealen waren.
Coetzee voert je mee in die spiraal in een enorm boeiend en zorgvuldig uitgewerkt verhaal. Het is enorm pijnlijk om Lurie bezig te zien met het ontwikkelen van de bijna hoogst denkbare staat van ongenade. En bijna overal roept hij het over zichzelf af. Daarmee is het een verhaal van persoonlijke neergang, maar tegelijkertijd een verhaal van "tot inzicht komen". Lurie wíl geen communicatiewetenschap doceren, wíl zich niet voegen naar de mores van zijn werkgever en de mensen om hem heen. Hij maakt keuzes.
Al lezende dringt zich in het verhaal de metafoor van Zuid Afrika op. De blanke macht die wordt verdrongen door een zwarte cultuur die zijn eigen bestaansrecht opeist. De dominante houding van de blanke intellectueel die uitgaat van zijn goddelijke gelijk wordt scherp neergezet tegenover de houding van de zwarte overlever Petrus, eerst knecht dan compagnon en uiteindelijk de beschermer van Lurie's dochter. Een nieuwe generatie die zich probeert aan te passen aan de nieuwe realiteit wordt neergezet door Lucy en ook door Bev, de vrijwilliger van de dierenbescherming, door Pollux, de aanrander van Lucy. Al die hyperrealisitische plattelandsfiguren houden Lurie de spiegel van de realiteit voor.
Mensen met gevoel en intuïtie houden in dit verhaal van dieren. Dit zijn ook de mensen die zich schikken in hun omgeving en in een veranderende cultuur. Lurie kan dat nauwelijks opbrengen, maar vluchten in verhevenheid - hij gaat werken aan een soort opera - wil ook niet lukken.
Dit verhaal zit barstenvol metaforen en beelden die op een prachtige manier zijn uitgewerkt. Wat me bijblijft is het idee dat iedereen zijn eigen verhaal heeft en daarin ook zijn eigen hoofdrol mag spelen. Het is niet aan de schrijver en de intellectueel om mensen tot een bijrol te veroordelen. Ik ga het vast nog eens lezen.

Labels: ,

dinsdag 30 oktober 2007

Boek - Naar de vuurtoren

Virginia Woolf | Amsterdam : Maarten Muntinga Rainbow pocketboeken nr 52 (1980), 254 pgs., vertaling Jo Fiedeldij Dop, isbn 9067660523
Gelezen 28.10.2007


De roman van 1927 is de bekendste en meest leesbare van de schrijfster (1882-1941). Poetische beschrijvingen van land, zee, wind wisselen af met de meest minutieuze beschrijvingen van wat de mensen voelen en denken. Virginia Woolf beschrijft het samenzijn van dit gezelschap via de observaties van alle aanwezigen. De onderlinge verhoudingen worden scherp ontleed.
Het boek is een web van associatieve gedachtestromen en draait om de familie Ramsay en hun gasten. Zij brengen in de jaren twintig de zomer door in hun buitenverblijf op het eiland Skye, met uitzicht op de vuurtoren. Het zijn Mrs. Ramsay, die beantwoordt aan het beeld van de volkomen Victoriaanse schoonheid, prof. Ramsay die het Victoriaanse beeld van de rationele man met principes vertegenwoordigt, en hun acht kinderen. Dan zijn er nog hun gasten, een schilderes, een dichter, een jong verliefd paar.
Een tochtje over de zee naar de vuurtoren wordt in het vooruitzicht gesteld, maar wordt door de heer Ramsay verhinderd, omdat hij vindt dat kinderen al vroeg aan een hard leven met teleurstellingen moeten wennen. Het tochtje vindt pas veel later plaats, als de ouders en een paar kinderen reeds overleden zijn.

Labels: ,

zaterdag 22 september 2007

Boek - Didar & Faroek

Sana Valiulina |Meulenhoff Amsterdam (2006), 429 pgs., isbn 902907504
Gelezen 20.8.2007


Sana Valiulina pakt met Didar & Faroek flink uit. Het getuigt van behoorlijk wat lef om als oorspronkelijk Estse een historisch gedocumenteerde roman over je familiegeschiedenis te schrijven in je tweede taal. Een verhaal bovendien, waarin een enorm scala aan zware onderwerpen de revue passeert. De opkomst van de Sovjet republiek, de onderdrukking van de Tataren en de Islam, Rusland in de tweede wereldoorlog, de annexatie van de Baltische staten, het conflict tussen meelopers en individualisten in een socialistische heilstaat, een gemankeerde liefdesgeschiedenis. Het is natuurlijk verleidelijk om iemand die zijn hoofd zo ver boven het maaiveld uitsteekt een kopje kleiner te maken. Maar dat hoeft helemaal niet, Didar & Faroek ademt nergens een grote pretentie, het is een roman die duidelijk vanuit het hart en met passie geschreven is. Dat gevoel sleept je mee. En daarom is er best te leven met het feit dat de roman zowel literair compositorisch als taalkundig een geen erg fijngeslepen document is. Je proeft de potentie van een groot talent en tegelijkertijd ooknog wat onrijpheid. Een onrijpheid die met een wat betere redactie her en der best wat meer verdoezeld had kunnen worden.
Valiulina geeft zelf aan dat zij in haar research voor dit boek zich onder andere baseert op een aantal middelmatige romans over de revolutiejaren. Dat zie je in het verhaal ook terug in het naïeve optimisme van Didar, maar dat blijkt ook nog eens te werken. Je kunt je ook voorstellen dat je met naïef optimisme overeind blijft inde complexe en onvoorspelbare jaren van de ontwikkeling van de Sovjet Republiek. Die pretentieloosheid tekent zich soms ook af in de dialogen in het boek. Het gaat overal en nergens over, het zijn geen intellectuele debatten die we gewend zijn van de Russische grootmeesters, maar kibbelende pubers die aan het woord zijn, volwassenen die zich krampachtig vasthouden aan de ongeschreven regels van de Sociale omgang, moeders met een vage notie van wat volgens Allah al of niet fatsoenlijk is. Beide hoofdfiguren worden op hun manier op handen gedragen: Faroek omdat hij ziekelijk is en een zorgenkindje, Didar omdat ze autonoom is en duidelijk de grenzen opzoekt van wat ze zich als vrouw kan permitteren.
Valiulina verstaat de kunst van het vertellen en heeft een enorm verbeeldingsvermogen, dat voel je tijdens het lezen en dat sleept je mee door het verhaal. De constructie van het verhaal zit daarbij soms in de weg. Ik ben er niet uit of ik tijdens het lezen nog wel voortdurend in mijn achterhoofd had dat Didar & Faroek elkaar aan het eind moesten krijgen. Die suggestie wordt vooral gewekt door de personages om en om aan het woord te laten, maar over elkaar hebben ze het niet zo vaak. Eigenlijk denk ik dat het als liefdesverhaal niet erg geslaagd is. Als schets van twee parallelle levens wel, maar de momenten dat ze elkaar kruisen zijn het minst sterk.
Wat is het beeld dat bijblijft van Didar & Faroek als karakters? Faroek is iemand die zichzelf overal buiten plaatst - het is wonderlijk hoe hij ondanks dat hij niet praat toch zo duidelijk een positie inneemt in het sociale leven en het gezin - en misschien daardoor wel overleeft. Voor het zelfde geld zou je zo'n overlever een lafaard kunnen nomen, maar dat is hij niet. Maar het is mij volstrekt onduidelijk wat zijn drijfveren zijn noch waarom hij niet wat heldhaftiger is geweest. Alles rond deze figuur is zo onverklaarbaar, hopeloos en vaag.
Didar is wat explicieter, maar ook zij doet eigenlijk niets anders dan overleven. Zij bindt zich niet en ziet zich als autonoom individu vaak gedwongen om te leunen op de hulp van anderen. of zich aan te passen aan het keurslijf dat wordt opgelegd vanuit gezin, overtuiging of geloof. In beide gevallen zie je wel dat er een ontwikkeling is van kind naar volwassene, maar ik kan iet echt zeggen dat de grote historische context van de roman zich ook uit in de ontwikkeling van de karakters. De geschiedenis krijgt weinig grip op ze, misschien is dat wel realistisch. De geschiedenis doet zich voor aan deze mensen en hun rol daarin is niet meer dan een toevallig individu dat die geschiedenis meemaakt en er het beste van probeert te maken.

Labels: ,

dinsdag 12 juni 2007

Boek -Tirza

Arnon Grunberg, Nijgh & Van Ditmar 2006, isbn 9038827261.
Gelezen: 1.6.2007



Er zijn dus mensen die beweren dat Arnon Grunberg de beste Nederlandse schrijver van dit moment is. En dat vinden ze definitief na het lezen van Tirza. Ocharm Nederlandse literatuur.
Tirza is het verhaal van Jörgen Hofmeester, redacteur op een uitgeverij en een man met obsessies. Aanvankelijk vooral voor zijn huis en geld en later in het verhaal vooral voor zijn dochter en Schiphol. Hoewel in alles een onaantrekkelijke man, slaagt Jörgen er toch in om heerlijk wild om zich heen te neuken, zelfs met de vrouw die hem eigenlijk haat. Ook slaagt hij er goed in om zich als onuitstaanbaar personage overal redelijk te handhaven, zelfs in de dorre woestenij van Namibië op stap met een minderjarig zwerfkind.
Goed, Grunberg kan schrijven en wie zich door de grote hoeveelheid Japanse hapjes, gegrillde sardines en Italiaanse Gewürztraminer weet heen te worstelen, wacht een stevige plot. Maar een hoogtepunt zou ik het niet durven noemen. Daar is het verhaal te gekunsteld voor en bovendien bij tijd en wijle ook veel te langdradig. Ronduit ergerlijk vind ik het feit dat er voortdurend seksscenes met de haren worden bijgesleept. Zijn deze een uiting van een tamelijk gefrustreerde schrijver of gewoon een manier op populair te worden bij de jongere lezer? In het laatste geval zou er zeker een pagina of honderd in het boek geschrapt moeten worden. Dat zou het boek sowieso verteerbaarder maken.

Labels: ,

vrijdag 18 mei 2007

Boek - Wolkenatlas

David Mitchell, Querido 2005, isbn 9021474913 Vertaling: Aad van der mijn / Oorsponkelijke uitgave: Cloud Atlas (2004)
Gelezen: 22.3.2007



Wolkenatlas is een verzameling verhalen in verschillende genres die door David Mitchell knap door elkaar zijn vervlochten. De compositie die Mitchell daarbij hanteert wordt wel vergeleken met een Matroesjka-pop, maar dat begrijp ik eerlijk gezegd niet. Het is eerder een cirkelcompositie waarbij de beginverhalen pas aan het eind van het boek worden afgewerkt. Er is dus geen sprake van een verhaal waar steeds een laagje wordt afgepeld. Het boek wekt eerder de indruk te bestaan uit een aantal losse verhalen waarin door middel van terugkerende personages een verband is aangebracht. Het lijkt er zelfs op dat het steeds gaat om de ziel van één en hetzelfde personage.
De opzettelijke pauze in enkele verhalen is in het begin een beetje verwarrend, maar alles valt uiteindelijk wel op zijn plek. Vooral in het middendeel dat is geschreven in het Science Fiction Genre, laat Mitchell zien hoe goed hij het verhalen vertellen beheerst, temeer omdat ik helemaal niet van dit genre houd. Knap en virtuoos geschreven.
Jammer dat de weliswaar intelligent in elkaar gestoken overlap tussen verhalen in totaal verschillende genres me toch een beetje in de weg blijft zitten. Je ziet de constructie er een beetje teveel doorheen.
De terugkerende thematiek in alle verhalen is onderdrukking en vlucht. Beginnend in de Stille Zuidzee ergens in het begin van de negentiende eeuw en eindigend in de verre toekomst als de menselijke beschaving bijna tenonder is gegaan. Het boek geeft daarmee een niet echt bemoedigend beeld van de mensheid.

Labels: ,

maandag 1 januari 2007

Boek - Ik heet Karmozijn

Orhan Pamuk, Arbeiderspers Amsterdam 2001, isbn 90 295 3660 8
Gelezen: 24.12.2006



Een groep miniaturisten werkt in de zestiende eeuw in het geheim aan een bijzondere opdracht voor de Sultan. De opdracht staat haaks op de Oosterse opvattingen over "verluchting" van boeken. Een van de "verluchters" wordt er van verdacht een verrader te zijn omdat deze de extreme opvattingen van Noesret van Erzoeroem aanhangt. In een notedop is dit het vetrekpunt voor een intrigerende en spannende vertelling. Pamuk schetst aan de hand van dit gegeven de verschillen in opvattingen, levensbeschouwing en traditie tussen Oost en West die ook nu nog actueel lijken te zijn. Het verhaal speelt in Istanbul, de plek bij uitstek waar deze tegenstellingen ook in het dagelijks leven tot botsingen leiden.
In de leesclub, waar we dit boek bespraken, hebben we ons afgevraagd waarom deze roman, die op zichzelf enorm boeiend en ook knap geconstrueerd is, toch zo moeilijk door te komen is. Een van de factoren die daar zeker in meespeelt is het feit dat de karakters over het algemeen weinig psychologische diepte meekrijgen. De karakters zijn relatief inwisselbaar en daardoor is het moeilijk om je met de figuren te vereenzelvigen. De vertelling van Pamuk lijkt meer filosofisch dan psychologisch. Tegelijkertijd kun je je afvragen of zo'n gebrek aan psychologische diepgang niet onderdeel uitmaakt van de opzet van Pamuk. Immers "Stijl, dat Europese verzinsel" bestond nog niet in de tijd waarin het verhaal zich afspeelt.
De botsing tussen Oost en West die wordt geschilderd is tegelijk een demonstratie van vervlechting van culturen. En daar hoort natuurlijk bij dat er extreem behoudende figuren optreden (Noesret van Erzoeroem) maar ook figuren die als behoorlijk extreme nieuwlichters kunnen worden gezien (de verhalenverteller die verkleed als vrouw in het koffiehuis verhalen vertelt bij verboden illustraties).
Eigenlijk hadden we een beetje moeite ons te verplaatsen in het perspectief van de vertelling. Hoe langer we over het boek spraken, hoe duidelijker het werd dat je als relatief onbevangen Westerse lezer het boek pas echt gaat begrijpen als je je er heel erg voor openstelt dat het perspectief van Pamuk zowel Oosters als Westers is. Dat je met andere woorden meer dan oppervlakkig moeite moet doen om de Oosterse cultuur te begrijpen.
Meer informatie:Trouw Boekrecensies
Umut Magazine: Ik heet Karmozijn

Labels: ,